EN ISO 20345 standard zaštitne obuće – šta znače oznake i sertifikati?
Prilikom kupovine zaštitnih cipela susrećemo se sa oznakama kao što su EN ISO 20345, S1, S1P, S1PL, S1PS, S2, S3, S3L, S3S, S6, S7, SR i WR. Ove oznake pokazuju koja zaštitna svojstva obuća poseduje i prema kojoj verziji standarda je ispitana.
Razumevanje starih i novih oznaka pomaže da se izabere odgovarajuća zaštitna obuća za konkretne rizike i uslove rada, bez pogrešnog zaključka da je svaki noviji ili viši broj automatski najbolji izbor.
Na tržištu Srbije istovremeno se nalaze modeli sertifikovani prema starijoj i novijoj verziji standarda EN ISO 20345. Zbog toga se na obući i dalje mogu videti starije oznake S1P, S3 i SRC, dok noviji modeli mogu imati oznake S1PL, S1PS, S3L, S3S, SR, WPA, S6 ili S7.
Ove oznake ne treba tumačiti bez podatka o verziji standarda. Pre izbora uvek proverite deklaraciju konkretnog modela, godinu standarda i zaštitna svojstva navedena od proizvođača.
Šta je EN ISO 20345 standard?
EN ISO 20345 je međunarodni standard koji definiše osnovne i dodatne zahteve za zaštitnu obuću za profesionalnu upotrebu.
Obuća sertifikovana prema ovom standardu mora imati zaštitnu kapu namenjenu zaštiti prstiju. Osnovno ispitivanje obuhvata otpornost zaštitne kape na udar energije od 200 J i pritisak od 15 kN, uz zahteve koji se odnose na konstrukciju, materijale, đon, udobnost i druga svojstva obuće.
Pored osnovnih zahteva, konkretan model može posedovati dodatnu zaštitu od probijanja, vode, klizanja, hladnoće, toplote, ulja i drugih rizika.
EN ISO 20345 potvrđuje koja je svojstva obuća prošla na ispitivanju, ali ne određuje samostalno koji model treba koristiti na određenom radnom mestu. Izbor se usklađuje sa procenom rizika, deklaracijom i uputstvima proizvođača.
Šta znači oznaka S na zaštitnoj obući?
Slovo S potiče od engleske reči „Safety“ i označava zaštitnu obuću sa zaštitnom kapom koja ispunjava zahteve standarda EN ISO 20345.
U zavisnosti od dodatnih svojstava, koriste se klase S1, S2, S3, S6 i S7, kao i preciznije oznake S1P, S1PL, S1PS, S3L, S3S, S7L i S7S.
Ove klase se razlikuju prema zaštiti od probijanja, otpornosti na prodor vode, konstrukciji đona i drugim svojstvima. Zato oznaku treba posmatrati zajedno sa godinom standarda i kompletnom deklaracijom proizvoda.
S1 zaštitna obuća
S1 zaštitna obuća namenjena je pretežno radu u suvim uslovima i poseduje zaštitnu kapu za prste.
Osnovna svojstva S1 obuće obuhvataju:
- zaštitnu kapu;
- zatvoren deo pete;
- antistatička svojstva – oznaka A;
- apsorpciju energije u predelu pete – oznaka E;
- osnovne zahteve za čvrstoću, udobnost i protivkliznost obuće.
Kod novije verzije standarda otpornost đona na ulja i goriva više nije automatski sastavni deo klase S1. To svojstvo mora biti posebno označeno oznakom FO.
S1 modeli se najčešće koriste u magacinima, proizvodnim halama, radionicama, logistici i drugim suvim zatvorenim prostorima u kojima je potrebna zaštita prstiju, ali ne postoji izražen rizik od prodora vode ili probijanja đona.
S1P, S1PL i S1PS zaštitna obuća
Ove klase imaju svojstva S1 obuće i dodatnu zaštitu od probijanja đona. Namenjene su radnim mestima na kojima postoji rizik od eksera, metalnih delova i drugih oštrih predmeta na podlozi.
Kod starije verzije standarda najčešće se koristi oznaka S1P. Novija verzija preciznije razlikuje vrstu zaštitnog uloška i način ispitivanja:
- S1P – zaštita metalnim uloškom, ispitana ekserom prečnika 4,5 mm;
- S1PL – zaštita nemetalnim uloškom, ispitana ekserom prečnika 4,5 mm;
- S1PS – zaštita nemetalnim uloškom, ispitana tanjim ekserom prečnika 3 mm prema zahtevima novije verzije standarda.
S1P, S1PL i S1PS obuća najčešće se koristi u građevinarstvu, industriji, montaži, radionicama, magacinima i drugim poslovima kod kojih postoji rizik od oštrih predmeta na podlozi.
Oznake ne treba birati samo prema tome koja deluje „viša“. Potrebno je proveriti procenu rizika, vrstu zaštitnog uloška, verziju standarda i deklaraciju konkretnog modela.
S2 zaštitna obuća
S2 zaštitna obuća poseduje svojstva klase S1 i dodatni zahtev koji se odnosi na prodor i upijanje vode kroz gornji deo obuće.
Kod novije verzije standarda ovo svojstvo se označava oznakom WPA. Na starijim deklaracijama može se sresti oznaka WRU.
S2 obuća najčešće se koristi u prehrambenoj industriji, servisima, proizvodnji, poljoprivredi i drugim radnim okruženjima u kojima može doći do povremenog kontakta sa vlagom.
Važno je znati da S2 ili WPA oznaka ne znači automatski da je cela cipela potpuno vodonepropusna. Ako je potrebna zaštita od dugotrajnog prodora vode kroz celu obuću, treba proveriti da li proizvod poseduje posebnu oznaku WR.
S3, S3L i S3S zaštitna obuća
S3 zaštitna obuća kombinuje svojstva klase S2 sa zaštitom od probijanja đona i profilisanim spoljašnjim đonom. Namenjena je zahtevnijim uslovima rada, naročito kada postoje vlaga, neravan teren i oštri predmeti na podlozi.
Kod novije verzije standarda razlikuju se:
- S3 – zaštita od probijanja metalnim uloškom;
- S3L – zaštita nemetalnim uloškom, ispitana ekserom prečnika 4,5 mm;
- S3S – zaštita nemetalnim uloškom, ispitana tanjim ekserom prečnika 3 mm.
Ovi modeli najčešće se koriste u građevinarstvu, industriji, transportu, komunalnim poslovima, poljoprivredi i radu na otvorenom.
S3, S3L ili S3S oznaka ne znači automatski da je obuća potpuno vodonepropusna. Za dugotrajniju zaštitu od prodora vode kroz celu obuću potrebno je proveriti da li model poseduje i oznaku WR.
S6 i S7 vodonepropusna zaštitna obuća
Novija verzija standarda uvodi klase S6 i S7 za obuću koja ispunjava dodatne zahteve za vodonepropusnost cele obuće, označene oznakom WR.
- S6 poseduje osnovna svojstva klase S2 i dodatnu zaštitu od prodora vode kroz celu obuću;
- S7 kombinuje svojstva klase S3 sa dodatnom zaštitom od prodora vode kroz celu obuću;
- kod nemetalnih uložaka mogu se sresti i oznake S7L i S7S, u zavisnosti od načina ispitivanja zaštite od probijanja.
Ove klase mogu biti važne za dugotrajan rad na otvorenom, u kišnim uslovima, na mokrom terenu i na radnim mestima gde obuća dolazi u češći kontakt sa vodom.
I kod S6 i S7 modela treba proveriti deklaraciju proizvođača, jer vodonepropusnost ne znači da je obuća namenjena potapanju ili svim vrstama mokrih i hemijskih okruženja.
Šta znače oznake P, PL i PS?
Oznake P, PL i PS pokazuju da obuća poseduje zaštitni uložak protiv probijanja, ali se razlikuju prema materijalu uloška i načinu ispitivanja.
- P označava metalni zaštitni uložak ispitan ekserom prečnika 4,5 mm;
- PL označava nemetalni zaštitni uložak ispitan ekserom prečnika 4,5 mm;
- PS označava nemetalni zaštitni uložak ispitan tanjim ekserom prečnika 3 mm prema posebnim zahtevima novije verzije standarda.
Ova zaštita je posebno važna na gradilištima, u industriji, radionicama, magacinima i drugim prostorima u kojima se na podlozi mogu nalaziti ekseri, metalni opiljci ili drugi oštri predmeti.
Prilikom izbora ne treba proveravati samo oznaku klase obuće, već i da li konkretan model poseduje oznaku P, PL ili PS i da li takva zaštita odgovara proceni rizika na radnom mestu.
Šta znači antistatička obuća?
Oznaka A pokazuje da obuća ima antistatička svojstva i pomaže u smanjenju nakupljanja statičkog elektriciteta na korisniku.
Antistatička obuća može biti važna u proizvodnji, magacinima, radionicama i drugim okruženjima u kojima statički elektricitet može predstavljati dodatni rizik.
Antistatička obuća nije isto što i ESD obuća. ESD modeli ispunjavaju posebne zahteve za kontrolu elektrostatičkog pražnjenja i koriste se, na primer, u elektronskoj industriji i prostorima sa osetljivim komponentama.
Oznaka A ili ESD takođe ne znači da obuća štiti korisnika od strujnog udara. Za rad sa električnim rizicima potrebna je posebno namenjena i sertifikovana elektroizolaciona obuća.
Šta znače oznake SRC i SR?
Oznaka SRC pripada starijoj verziji standarda i pokazuje da je obuća prošla tadašnja ispitivanja protiv klizanja prema zahtevima SRA i SRB.
Kod novije verzije standarda oznake SRA, SRB i SRC više se ne koriste. Osnovno ispitivanje protiv klizanja sada je deo obaveznih zahteva standarda, dok oznaka SR pokazuje da je obuća prošla i dodatno ispitivanje protiv klizanja na keramičkoj podlozi sa glicerinom.
Zbog toga se na tržištu mogu sresti:
- stariji, pravilno sertifikovani modeli sa oznakom SRC;
- noviji modeli bez oznake SRC;
- noviji modeli sa dodatnom oznakom SR.
Model bez oznake SRC nije automatski manje bezbedan. Potrebno je proveriti prema kojoj verziji standarda je sertifikovan i koje oznake su navedene u njegovoj deklaraciji.
Ni SRC ni SR oznaka ne garantuju da se korisnik nikada neće okliznuti. Stvarna stabilnost zavisi i od vrste podloge, prisustva vode, ulja ili drugih nečistoća, istrošenosti đona i načina korišćenja obuće.
Najčešće dodatne oznake na zaštitnoj obući
Pored osnovne klase zaštite, na deklaraciji proizvoda mogu se nalaziti dodatne oznake koje opisuju posebna svojstva obuće.
| Oznaka | Značenje |
|---|---|
| A | Antistatička svojstva |
| E | Apsorpcija energije u predelu pete |
| FO | Otpornost đona na ulja i goriva |
| WPA | Otpornost gornjeg dela obuće na prodor i upijanje vode |
| WR | Otpornost cele obuće na prodor vode |
| SR | Dodatno ispitana otpornost na klizanje prema novijoj verziji standarda |
| HRO | Otpornost spoljašnjeg đona na kontakt sa povišenom temperaturom |
| CI | Izolacija od hladnoće |
| HI | Izolacija od toplote |
| M | Zaštita srednjeg dela stopala |
| AN | Zaštita članka |
| SC | Otpornost zaštitnog dela preko prstiju na habanje |
| LG | Konstrukcija đona prilagođena sigurnijem oslanjanju na merdevine |
Oznaka ESD može se nalaziti na pojedinim modelima, ali ona predstavlja dodatno svojstvo za kontrolu elektrostatičkog pražnjenja i ne treba je izjednačavati sa osnovnom antistatičkom oznakom A.
Nije potrebno da svaki model poseduje sve navedene oznake. Treba birati samo ona svojstva koja odgovaraju konkretnim rizicima i uslovima rada.
Da li je skuplja zaštitna obuća uvek bolja?
Ne nužno.
Najvažnije je da obuća odgovara rizicima radnog mesta.
Za kancelarijski magacin nije potreban isti nivo zaštite kao za veliko gradilište.
Pravi izbor znači:
- odgovarajući standard,
- dobar kvalitet izrade,
- udobnost,
- pravilnu veličinu.
Kako izabrati odgovarajuću klasu zaštitne obuće?
Klasa obuće ne bira se samo prema zanimanju ili nazivu industrije, već prema stvarnim rizicima na konkretnom radnom mestu.
| Klasa | Osnovna namena |
|---|---|
| S1 | Suvi zatvoreni prostori u kojima je potrebna zaštitna kapa |
| S1P, S1PL ili S1PS | Suvi uslovi sa dodatnim rizikom od probijanja đona |
| S2 | Povremeni kontakt sa vlagom, bez obavezne zaštite od probijanja |
| S3, S3L ili S3S | Vlaga, neravan teren i rizik od oštrih predmeta na podlozi |
| S6 | Svojstva klase S2 uz dodatnu vodonepropusnost cele obuće |
| S7, S7L ili S7S | Svojstva klase S3 uz dodatnu vodonepropusnost cele obuće |
Pre kupovine proverite:
- rizik od pada ili udara predmeta u predelu prstiju;
- mogućnost probijanja đona;
- vrstu i stanje podloge;
- prisustvo vode, ulja, goriva ili hemikalija;
- hladnoću, toplotu i rad na otvorenom;
- potrebu za antistatičkim ili ESD svojstvima;
- dužinu smene, udobnost i odgovarajuću veličinu;
- deklaraciju proizvoda i verziju standarda.
Konačan izbor treba uskladiti sa aktom o proceni rizika, uslovima rada i uputstvima proizvođača. Sama oznaka klase nije dovoljna ako obuća nema dodatna svojstva potrebna za konkretno radno mesto.
Zaključak
EN ISO 20345 omogućava da se zaštitna obuća bira prema jasno definisanim svojstvima, rizicima i uslovima rada. Na tržištu se istovremeno nalaze modeli sa starijim oznakama, kao što su S1P i SRC, i modeli sertifikovani prema novijoj verziji standarda, sa oznakama kao što su PL, PS, SR, S6 i S7.
Viša klasa nije automatski najbolji izbor za svako radno mesto. Najvažnije je da zaštitna kapa, zaštita od probijanja, protivklizna svojstva, otpornost na vodu i ostale karakteristike odgovaraju proceni rizika i stvarnim uslovima u kojima će se obuća koristiti.
Preporuka stručnog tima Tim Prometa: Pre kupovine proverite punu oznaku proizvoda, godinu standarda, deklaraciju, dostupnu veličinu i sve dodatne oznake. Ako upoređujete dva modela, nemojte ih porediti samo prema nazivu S1, S2 ili S3, već prema kompletnom skupu zaštitnih svojstava.
Pogledajte našu ponudu zaštitnih cipela i radne obuće, pročitajte kompletan vodič za izbor zaštitne obuće ili posetite stranicu Standardi i propisi za dodatna objašnjenja oznaka na HTZ opremi.
Izvori i dodatna literatura
Za proveru oznaka i promena standarda korišćeni su sledeći stručni izvori:
Stručni tim Tim Prometa
Stručni tim kompanije Tim Promet HTZ pruža praktične informacije o ličnoj zaštitnoj opremi, standardima i izboru odgovarajuće HTZ opreme za firme i pojedince u Srbiji.